Liedboek van nu

Dat het Liedboek een middel kan zijn om zingend bij de actualiteit aan te sluiten, werd deze week pijnlijk duidelijk. De indringende beelden van vluchtelingen schreeuwden al om onze aandacht. Het trieste beeld van het kindje zette velen echt in beweging. De kerk was al bewogen, en in de kerk en daarbuiten kan iedere gelovige dat ook zingen. De smeekbede om ontferming met de nood van de wereld is van alle tijden. Toch is het bijzonder om daar hoogst actuele nieuwe liederen bij te vinden.
Er staan twee zeer treffende liederen in het Liedboek:

Lied 997: "...en vele duizenden, ontheemd, gevlucht uit eigen land"
Dit lied is in deze dagen bijzonder geschikt om te zingen als een kyriëlied.

Lied 745: "Uit de schemer van de tijden"
Weliswaar is dit het lied over Sint Nicolaas, maar kijk eens naar strofe 2 en 4. Zo raak verwoordend wat het gevoel van velen is....

2. Voor het kind dat niet kan spelen

en geen veilig huis meer kent;

dat geen kans krijgt om te leren,

uitgebuit wordt en miskend;

dat geweld gewoon gaat vinden

en gepantserd verder leeft...

God, behoud al deze kinderen,

dat uw aarde toekomst heeft.

Wat zijn leisen?

Een leuke vraag op Twitter naar aanleiding van de tekst van lied 476, vers 2:

Wie kan me zeggen wat 'Christe Kyrieleison, laat ons zingen blij, daarmeed’ ook onze leisen beginnen vrij' betekent?'

Het antwoord staat eigenlijk al in het lied in de laatste regel van elk vers: Kyrieleis.

Een 'leis' (afkomstig van het Griekse woord Kyrie eleison 'Heer ontferm U') is een middeleeuws kerklied gezongen in de landstaal, dat eindigt op Kyrieleis.
Leisen ontstonden in de 11e eeuw als korte antwoorden op bepaalde gezangen in de Latijnse mis (sequenzen). Ze bestonden vaak uit slechts één strofe. Ze werden vooral gezongen op feestdagen in het kerkelijk jaar, onder andere in processies. Leisen zijn een vroege uiting van volksvroomheid. Martin Luther heeft verschillende leisen verder uitgewerkt tot koralen. Daarom worden ze ook wel gezien als de wegbereiders voor de latere evangelisch-lutherse kerkliederen.